Tekrar Çal, Sam Popüler

Film, hiçbir karismazı ve cazibesi olmayan, üstelik bir hayli de sakar Allen'in, İdeal-Ego'su olarak seçtiği efsanevi sert erkek Humprey Bogart figürünü birebir şekilsel jestlerle taklit etmekten, ondan kurtulup, bir-tarzı-olan-otantik bir özne olmaya, yani Ego-İdealine ulaşmasını anlatıyor.

Her insanın içinden geçtiği kişiliği oluşturma sürecini komik bir dille anlatan seyredilesi bir film.

(...)

Bir ilk yaklaşımla, imgesel özdeşleşmede ötekini benzerlik düze­yinde taklit ettiğimizi, kendimizi ötekinin imgesiyle ancak "onun gi­bi" olduğumuz sürece özdeşleştirdiğimizi, oysa simgesel özdeşleşme­de kendimizi ötekiyle tam da onun taklit edilemez olduğu bir noktada, benzerlikten kaçan noktada özdeşleştirdiğimizi söyleyebiliriz. Bu canalıcı aynmı açıklamak için, Woody Allen'ın "Bir Daha Çal, Sam" filmini ele alalım. Film Casablanca'nın ünlü final sahnesiyle başlar, ama biraz sonra bunun yalnızca "film-içinde-film" olduğunu ve ger­çek hikayenin New York'lu histerik, seks hayatı berbat durumda olan bir entelektüelle ilgili olduğunu anlanz: Kansı onu daha yeni terk etmiştir; film boyunca bir Humphrey Bogart figürü ortaya çıkıp ona tav­siyelerde bulunur, davranışları hakkında ironik yorumlar yapar, vb.

Filmin sonu entelektüelimizin Bogart figürüyle ilişkisine bir çö­züm getirir: Kahramanımız geceyi en iyi arkadaşının karısıyla geçir­dikten sonra, havaalanında bu ikisiyle dramatik bir karşılaşma yaşar:
Kadından vazgeçer, kocasıyla gitmesini ister ve böylece filmin başın­daki Casablanca'nın final sahnesini gerçek hayatta tekrar eder. Sevgi­lisi onun aynlırken söylediği sözlere "bunlar çok güzel sözler" deyin­ce, kahramanımız şu cevabı verir: "Casablanca'dan aldım. Bütün hayatım boyunca bunları söylemeyi bekledim."

Bu son sahneden sonra Bogart figürü son kez ortaya çıkar ve kahramanımızın bir kadından arkadaşı yüzünden vazgeçerek en sonunda "bir tarz yakaladığı"nı ve artık kendisine ihtiyacı olmadığını söyler.

Bogart figürünün bu geri çekilişini nasıl okumamız gerekir? En bariz okuma kahramanın Bogart figürüne söylediği son sözlerin işaret ettiği okuma olacaktır: "Galiba işin sırrı sen olmakta değil, ben ol­makta." Başka bir deyişle, kahraman zayıf, güçsüz bir histerik olduğu sürece, özdeşleşilecek bir ideal egoya, kendisine kılavuzluk edecek bir figüre muhtaçtır; ama en nihayet olgunlaşıp "bir tarz yakalar" ya­kalamaz artık dışsal bir özdeşleşme noktasına ihtiyacı kalmaz, çünkü kendiyle özdeşleşmeyi başarmıştır - "kendisi olmuştur", özerk bir ki­şilik olmuştur. Ama bu cümleden hemen sonraki sözler böyle bir oku­ma imkanını hemen ortadan kaldırır: "Tamam, sen de çok uzun boylu değilsin, çirkin bile sayılabilirsin, ama n'olacak, ben de kendi başıma başarılı olacak kadar kısa boylu ve çirkinim."

Başka bir deyişle, kahraman "Bogart'la özdeşleşmesinden kurtul­mak" şöyle dursun, tam da "özerk bir kişilik" olduğu zaman Bo­gart'la gerçekten özdeşleşir - daha doğrusu: Bogart'la özdeşleşmesi sayesinde "özerk bir kişilik" haline gelir. Tek fark özdeşleşmenin ar­tık imgesel (taklit edilecek model olarak Bogart) değil, en azından te­mel boyutuyla simgesel, yani yapısal olmasıdır: Kahraman bu özdeş­leşmeyi Bogart'ın Casablanca'daki rolünü gerçeklikte canlandırarak -belli bir "görev" üstlenerek, öznelerarası simgesel ağda belli bir yer işgal ederek (arkadaşlık uğruna bir kadını feda ederek)- gerçekleşti­rir. İmgesel özdeşleşmeyi çözen (Bogart figürünü ortadan kaldıran) ­daha doğrusu içeriğini radikal biçimde değiştiren- şey bu simgesel özdeşleşmedir. İmgesel düzeyde, kahraman artık Bogart'la itici özel­likleri yoluyla (kısa boyluluğu, çirkinliği yoluyla) özdeşleşebilmek­tedir.

Slavoj Zizek, "İdeolojinin Yüce Nesnesi", Metis, Sh: 125-126