Paris, Texas Popüler

Kahramanımız sonradan öğreneceğimiz bir sebepten dolayı kendini yollara vuruyor. Fakat nasıl vurmak, beş gün boyunca koşmuş olduğunu öğreniyoruz sonra. Sebebi ise izleyeceklere kalsın. Fakat dört yıl boyunca kimseye haber vermeden yalnızlığı seçiyor.


Filmde en çok Kinski ile Stanton'ın cam arkasında geçen diyaloglarını beğendim. İlkinde adam konuşurken Kinski'yi izlemek çok etkileyici. Aynı şekilde yine Kinski anlatırken de öyle.

Yavaş ve uzun bir yol filmi izlemeyi sevenler için kaçırılmayacak bir film.

Bazı yönetmenler (senaristler) kahramanlarını geliştiremediklerinde öldürmeyi ya da yollara salmayı tercih ederler (Bakınız Fatih Akın, Yaşamın Kıyısında). Ancak, Wim Wenders'ın filmi kelimenin tam anlamıyla bir yol filmi.

Nastassja Kinski hayranıyımdır; kadını seyretmeye doyamadım vallahi, Allah sevdiğine bağışlasın.

"Paris,Texas"ı iki kelime ile özetle deselerdi "Yol Filmi" derdim. Bazıları için bu iki kelime yeterlidir. Hatta özel bir "genre"dır. Kerouac'ın "On The Roads"ı ile mi başlamıştır böyle bir sanatsal kategori, yoksa hep mi vardı bilemiyorum tabii. Lakin malum "Yol" yüklü bir mefhum. Felsefi çağrışımları yoğun, sanatsal duyarlılığa da oldukça açık. Mutsuz olunan mekanı terketmek, hayallere doğru gitmek ya da -ki bence en iyisi- sadece gidiyor olmak gibi bariz çağrışımları var. İşte bu film tam da bu temaları işliyor.

Yalnız benim fazladan bir iddiam var, "Yolda olma" duyarlılığının yaşanacağı en ideal yer amerikadır. Kuşkusuz bunda kıta gibi ülkenin sınırsızmış izlenimi veren geniş uzam etkisinin payı büyük. Amerika hakında benim en çok sevdiğim ve uzak kaldığım zaman en çok özlediğim şey işte bu "yolda olma" duygusudur. Åžimdi denebilir ki, "bir sanatsal duyarlılık içindeymiş yanılsamasını yaşamak için karizmatik bir yer olarak amerikayı öne çıkarıyorsun, bizim Konya ovasına da gitsen benzer manzaraları yakalarsın. Yol da istiyorsan gül gibi E-5 var işte". Tamam öyle olabilir, lakin bizde "ulan yollara vuracağım kendimi" dediğin zaman yeterince uzaklaşamıyorsun, ücra bir yere bile gitsen birileri "ayran vireyim mi hemşo, içen mi?" diye ilgileniyor, ardından "Memleket Nire?" girizgahı ile hemen haşır neşir olabiliyor. Haliyle olayın bütün espirisi kayboluyor. Ama Amerikanın yollarında gerçekten tam anlamıyla kaybolmak mümkün. Bir ikinci özgünlüğü ise, gerçekten kötü süprizlerle karşılaşma olasılığı yüksek. Tabii bizim karikatürlere bile konu olmuş, "Hey Kovboy biz buralarda yabancıları pek sevmeyiz" durumlarını yaşayabaliceğiniz absürd kasabalara denk gelme olasılığını da ekleyeyim. Sıradan filmlerde de yüzlerce defa işlenmiştir, kahraman "in the middle of nowhere"de ürkütücü bir benzin istasyonuna gelir, küçük, tipik amerikan tarzı lokantaya oturur, nemrut suratlı bir kadın hiç sormadan zifir gibi kahve döker, "What will it be?" diye sorar. Ya da hiçbir uygarlık belirtisi görülmeyen bir yerde, Psycho'daki Norman Bates'inki gibi bir otel karşınıza çıkar bir anda. Bağlantılarından biri kopmuş "Vacancy" tabelası, rüzgarda salınır durur, ya da eğer akşam ise bir iki harfinin, eskimiş kablolar yüzünden yanıp söndüğünü görürsünüz.

Popüler kültürde yerleşecek kadar yaygınlanmıs bu klasik imgeler hala gerçek hayatta var. Başka süprizlerle de karşılaşıyorsunuz. San Diego'dan Las Vegas'a çölün ortasından geçen bir otoyol üzerinden gitmiştik. Göz alabildiğince geniş bir uzam içinde tek bir yaşam belirtisi görülmezken, yolun kenarında tipik amerikan posta kutularını fark etmiştim. Kime aitti bu kutular, sahipleri nerdeydi, evler nerdeydi?

Amerikalıların kendi yalnızlıklarını benzer bir derin duyarlılıkla işlemelerini beklemek bence yersiz olur. Ama böylesine önemli kültürel bir durum tabii ki onların da gözünden kaçmıyor. Lakin yol yalnızlığını işlemenin amerikan versiyonu, melankoli yönünde değil de bekleneceği üzere macera yönünde tezahür ediyor. Ortaya tabii bildik korku filmi standartları çıkıyor. Amerikanın yankee/yuppie kültüründe, orta-batının redneck (amerikan köylüsü) yaşantısına yönelik yerleşik ciddi bir korku vardır. "Wrong Turn" teması pekçok filmde işlenir. Örneğin Oliver Ston'nun "U-turn" adlı filminde Sean Penn, yanlış bir yerde arabasının bozulması üzerine, ürkütücü bir kasabaya girmek zorunda kalır. Son zamanlardaki "House Of Wax" filminde de gariban gençler bir sapığın yaşadığı korkunç bir kasabaya düşer. Bunun gibi onlarca film vardır.

Elbette Wenders'inki farklı. Yoğun, kesif bir melankoli filmin her anında hissediliyor. Müthiş bir blues gitardan ibaret fon müziği ise bu film için ideal. Ortamı daha da kasvetli yapıyor.



Tabii diğer çok etkileyici tema da, rahme düştüğü yere dönme ihtiyacı. Sonradan içine atılınan yaşamı redetme, en geriye, en başa dönme ihtiyacı. Klasik ana rahmine dönme sendromu gibi oldu ama sanki gerçekten öyle..Ben de çok hissederim bu durumu. Ana rahmine dönmek kadar geriye götürmüyorum ama topu topu 7 yılımın geçtiği çocukluğumun Dörtyol kasabasına yoğun bir nostalji duyuyorum.

Kasvetli filmlerden ve yalnızlık temasından hoşlanmayanlar için haliyle uygun bir film değil. Ama acı çekmesini sevenler için tam bir klasik.