Hidayet... Popüler

Hala devrik cümleleri azaltmanızın anlatımınızı daha güzelleştireceği düşüncesindeyim. Gerçekten akıcılığı bozuyor çünkü. Sağ kulağınızı, sol elinizi başınızın arkasından dolandırıp göstermek gibi bir durum bu. Bunun üslubunuzun bir parçası olduğunun farkındayım ancak devrik cümleleri daha az ve gerçekten etkili olacağını düşündüğünüz yerlerde kullanmanız daha yerinde olacaktır.

Öykünün ilk cümlesinde "yine" ve "her zamanki gibi" şeklinde aynı anlamı ifade eden iki kelimenin bulunması sadece kısa öykü için bütün anlatımlar için fazlalık oluşturuyor bence.

"Arazi yapısı olarak bir tepenin bağrında kurulmuş bu mahalle yıllarca tüm dış etkilerden, tehdit ve istialardan korunmuştu..." burada da "arazi yapısı olarak" şeklindeki ifade cümle içinde kendi başına bir kalabalık oluşturuyor.

"Ancak ne o eski kudreti ne (de) değişime direnecek takati ne de değiştirecek kuvveti vardı... " Bu cümlede bağlaç "de"lerden biri fazlalık oluşturuyor. Gereksiz kelimelerin bir anlatım bozukluğu oluşturduğu muhakkak ve buna biraz daha özen gösterdiğinizde öykünüzün dilin kullanımı bakımından daha başarılı olacağını düşünüyorum.

"imtina" kelimesi yerine neden "çekinmek" gibi daha Türkçe bir kelime kullanmadığınız merak ettim açıkçası. Okuyanların merak edip sözlük karıştırmalarını istemenizden mi, yoksa bu kelimenin yaşamını sürdürmesi için mi? Ben bu kelimenin "çekinme, kaçınma, uzak durma" gibi dile daha yatkın halleri varken bunun yeniden yaygınlık kazanacağını düşünmüyorum açıkçası. Bir de "...miras topraklarını yok bahasına..." değil "miras topraklarını yok pahasına..." olacaktı sanırım. Sigara tellemek yerine sigara tellendirmek deyişini kullanmanız gerekiyor sanırım. Ufak bir dikkatsizlik sonucu gözden kaçmış olabilir diye düşündüm.

Bu arada söylemden geçemeyeceğim "Dikyamaç'ın intiharı", "küfür abidesi" gibi özgün tanımlamalarınız yine çok başarılı.

"Blokların önüne indiği vakit elini alnına siper edip kambur belini doğrultmaya zorlanarak bir bakardıki o blokların ihtişamlı duruşuna, koca dev yapılar utancından yerin dibine batardı... " Bu cümlede bir kopukluk var sanırım. Benim zihnim çok dalgın ya da, bilemiyorum ama anlayamadım. Blokların önüne gelip, elini alnına siper edip, kambur belini doğrultmaya çalışan adam blokların ihtişamlı duruşuna bakardı ve koca dev yapılar utancından yerin dibine batardı. Tamam, şimdi anladım. Çok ciddiyim, şu an cümlenizi çözümlemeye çalıştığımda anladım. O ihtişamlı bloklar, koca dev binalar kambur Hidayet'in bakışından utanıyorlardı. Böyle güzel bir ifadeyi okuyucuya daha sade sunmak, bizleri bu güzel tanımlamalardan yoksun bırakmamak manasını taşıyor. Üzerinde durmasam, şöyle bir okuyup geçsem, kurduğunuz cümlelere ne kadar özen gösterdiğinizi belki de fark etmeyecektim ve bu karmaşıklığı gidermediğiniz sürece emeğiniz gözlerimizin önünden harf harf, hece hece, kelime kelime, cümle cümle akıp gidecektir.

"Esmer tenlilerin, esmer ve kirli çocuklarının..." şeklinde başlayan ve buna benzer anlamlar çağrıştıran ifadeler beni biraz rahatsız etti açıkçası. Kim bu esmer tenliler? Daha açık olabilir miyiz acaba? Hepimizin anladığını varsaydığımızda bu esmer tenliler gökten inmedi ya oraya. Vardır hepsinin bir sebebi. Onları oraya getirenler ve oraya gelmesine neden olan şeyler vardır elbet demekten kendimi alamıyorum.

Son olarak Hidayet'in ortadan kayboluşlarının ve sakatlığının nedeninin açıklanmaması öykünün gizemini koruyor. Herkes Hidayetîn ortadan kaybolduğu günlerde başına gelenler için bir öykü uyduruyor kendi zihninde. Zengin bir hayal gücünün kelimelere yansıması var öykünüzde. Dil kurallarına biraz daha dikkat ettğinizde daha güzel eserler ortaya koyacağınızı düşünüyorum.

Öykülerinizin devamını okumak dileğiyle. Kaleminize sağlık.

Aslında daha önce Erdener’in ve bir önceki öykü için benim de yazdığım gibi, yazarın anlatımda kullandığı ifadelerin zengin olduğunu ve öykünün belli başlı standart özellikleri dikkate alınırsa bu ifadelerin işlenebileceğini, bütünlüklü bir öykü yapısı ve sağlam bir kurgu içerisinde etkili bir anlatımla aktarılabileceğini düşünüyorum.

Öykü bütünlük açısından biraz sorunlu gibime geldi. Yazar aslında ne anlatacağını ve kimi resmettiğini biliyor ve okurdan da anlamasını bekliyor. Ancak okuru içine dahil etmek, anlatıyı okur için de anlamlı, anlaşılır ve etkileyici kılmak için güzel ifadelerin iyi oluşturulmuş bütünlük ve süreklilik arz eden bir yapı içerisine oturtulması gerekir. Bu öyküde Hidayet’in nasıl bir insan olduğunu yazarın çok iyi bildiğine eminim ama ben iyice anlayamadım. Çarpık yapılaşmaya karşı durduğu bilinen bir mahalle muhtarı olduğunu anlıyoruz ama fiilen neye karşı nasıl bir savaş verdiğini anlamak, bunu hangi özellikleri dolayısıyla yaptığını bilmek mümkün olmuyor. Köyden ilk ve ikinci uzaklaşmalarının nedeni ve zamanında kızlarla cilveleşen kahramanın başına ne geldiği bilinmiyor. Belki tekerlikli sandalyede köye dönüşü de anlamlıdır ama bunun da nedenini bilemiyoruz.

Bir gün Dikyamaç’a gelen, müteahhit olduğunu anladığımız insanlar bu güzel ilçeyi kar hırsıyla yağmalamak niyetindeler. Doğal olarak da namuslu bir muhtar olan Hidayet buna direniyor. Gerçekten bu tür bir tepkiyi dile getiren Hidayet’in hislerini ve düşüncelerini anlamak mümkün. Ancak daha sonrasında ifade olunanlar için aynı şeyi ben kendi adıma pek söyleyemeyeceğim.

“Önce kimsenin bilmediği bir şiveyle konuşan, kaba, gürültücü ve haydut tipli adamlar ve pasaklı karıları, yılışık çocukları türedi soskak aralarında... Üç beş yıl içinde şehri bir kanser gibi sardığında diğerleri geldiler... Hamallıktan çaycılığa, inşaat ameleliğinden seyyarcılığa ne iş olsa yapan bu tipler öyle bir istila etmiştiki şehri, her tarafta bunlardan yüzlercesine rastlamanız vakiydi...”

"Kaba, gürültücü, haydut tipli adamlar, pasaklı karıları ve yılışık çocukları", sonradan görme türedi zengin tipini, yoz ticari sistemin tahribatçı, açgözlü prototipini biraz kabaca da olsa anlatıyor olabilir ama “diğerleri” ile ifade edilenler bana göre pek de sağlıklı bir analizin ifadesi değil. Öncelikle göç denen, ekonomik, sosyolojik birçok etmene dayalı ve sonuçları açısından da oldukça sancılı bir toplumsal olguyu, yalnızca göç edilen yerdekiler açısından ele alıp göçü de “illet”, "dış etki", "tehdit", "istila" olarak tanımlayarak bana kalırsa derinlikten ve gerçekten uzak bir çözümleme yapılmış.

Önce yalnızca kasabayı “istila” edenin müteahhitler olduğunu zannetmiştim. Ancak buraya yerleşenler ve halkını “rahatsız” edenlerin yalnızca müteahhitler değil, kasabaya doluşan “diğerleri”nin olduğunu da öğreniyoruz. Bu "diğerleri"nin tanımı da göçe yaklaşım kadar sorunlu.

Bu anlamda göç edenleri,

"Dikyamaç bu anlamda şanslıydı aslında...

Arazi yapısı olarak bir tepenin bağrında kurulmuş bu mahalle yıllarca tüm dış etkilerden, tehdit ve istialardan korunmuştu... Kapılar açık yatılırdı burada... Anneler, kızlar, bacılar gecenin bir yarılarına dek çekirdek çitler, dantel örerdi kapı önlerinde..."

ifadelerinde olduğu gibi potansiyel "tehdit", annelerin, kızların "namusuna" göz dikmiş potansiyel sapık, hırsızlık yapacak potansiyel suçlu olarak değerlendirme görüntüsü doğru ve pek hoş değil.

Onca zor şartlar altında, muhtemelen ülkenin en fakir ve iş sahası olmayan, aç ve eğitimsiz kalınan bölgelerinden gelen, kültürlerinden, yakınlarından koparak bu travmatik süreci yaşayan ve gittikleri yerlerde çaycılık, hamallık, amelelik gibi en ağır ve düşük görülen işleri yapan ya da ne iş bulsa çalışan bu mağdur insanlara “istilacı” olarak bakmak, “bunlardan yüzlercesi” gibi olumsuz ifadeler kullanmak, "tehdit" olduklarını vurgulamak bana doğru gelmedi.

Hemen söyleyeyim: Öyküyü yukarıda aktardığım gibi iyi anlayamamış olmamdan kaynaklanan bir durum olabilir bu. Çünkü belirtilenler yazara mı ait yoksa yalnızca köy halkının algılayış tarzını mı yansıtıyor, iyi anlaşılmıyor. Ancak yazara ait olmasa bile göç olgusundan bahseden bir yazının bir tez doğrultusunda bu kasaba halkının göç edenlerle ilgili sakat düşüncesini açığa vuruyor olmasını beklerdim. Bu haliyle yazarın da tezi olabilir diye düşündürüyor. Ama dediğim gibi yanlış anlamış olmayı isterim.

Çarpık yapılaşmaya, talana ve yağmaya karşı mücadele veren onurlu bir insanın yaşamını aktarmak güzel bir konu seçimi ama belirttiğim unsurlar kafamı fazlasıyla kurcaladı.

Dil konusundaysa diğer iki öykü için yaptığım eleştiriler bu öykü için de geçerli. Yani ayrı yazılması gereken de’ler, ki’ler, her şey, dile getirmek gibi deyimler, sürekli kullanılmaması daha uygun olan üç nokta işareti... Aslında bu hataları düzeltmek için bir kolay yol önerebilirim. Word’ün yazım denetimi var. Otomatik olarak devreye girip yanlış yazıldığında altı kırmızıyla çizilerek yazar uyarılıyor. Uyarmakla kalmıyor, yazımını yanlış yaptığmız ya da bildiğimiz sözcüklerin doğru yazımını da gösteriyor. Mesela yanlış yazılınca altı kırmızıyla çizilen “etmiştiki” kelimesinin üzerine sağ tıklayınca “etmişti ki” doğru ifadesi beliriyor. Aını şekilde “rolyef”in üzerine sağ tıklayınca bu kelimenin doğrusunun “rölyef” olduğunu görüyoruz. Her sürümünde var mı bu özellik bilemiyorum ama XP’de olduğundan eminim, herhalde diğerlerinde de bulunuyordur. Ben bu özellikten çok faydalanıyorum ve herkese öneriyorum. Türkçeyi kullanıma özen gösteriyorsak, tabii ki.

Öykü çalışmalarını sürdürmeni ve yeni öykülerini okumayı isterim, Yaşar.