Küçüğüm Popüler

Daha önce Salah Birsel’in ve Selim İleri’nin anlatılarından bilirdim kedinin edebiyatta çokça kullanıldığını ve kedici olarak tanımlanan yazarların sayısının hiç de az olmadığını. “Kedi şiirdir, köpekse nesir” diyen Edgar Allen Poe ve Fransız yazar Colette ile Türk edebiyatından Sait Faik, Memduh Şevket Esendal, Aziz Nesin, Rıfat Ilgaz, Onat Kutlar, Bilge Karasu, Refik Durbaş, Tomris Uyar ve Oya Baydar’ın kedi anlatılarını, bir de Nurullah Ataç’ın "hayvan sevmeyeni sevmem ama kedi sevmeyeni hiç sevmem" sözleriyle başlayan kedi üzerine tutkulu bir deneme yazısını okumuştum. Biraz araştırınca gördüm ki dünya edebiyatında da kedici yazarlar, bildiklerimin çok ötesindeymiş.

Montaigne, mesela, tam bir kedi tutkunuymuş; kedilerin konuştuklarına ve kendi aralarında tartıştıklarına inanırmış. Amerikan edebiyatının babası olarak tanımlanan ve kedi izlenimlerini öykülerinde aktaran Mark Twain, “Tüm hayvanlar içinde, yalnızca bir tanesi tasmanın kölesi haline getirilemez, o da kedidir” demiş. Kedisiz bir evi ise, ne kadar güzel olsa da evden saymazmış. Fransız gerçekçi romancılarından Champfleury kedilerin repertuarında 63 miyavlama notu saptamış. (Ben bu kadarını sayamadım ama yalnızca miyavlamayla değil, kuyruk işaretleriyle de iletişim kurdukları düşünülürse kendini ifade etmede pek başarılı canlılar oldukları söylenebilir.) Kedici diğer yazar Hemingway, evinde otuzdan fazla kediyle yaşamış. Şu an müze olan evinde halen 60 kedi yaşamaktaymış. Henry James, omzunda kedisi yokken yazı yazmak istemezmiş. Ve tabii kedi deyince akla ilk gelen yazarlardan biri, kedileriyle öpüştüğü bilinen Colette... Kedi isimli romanında, çocukluk dönemine özlemini, bu döneminin simgesi haline getirmiş bulunduğu kedisine olan düşkünlüğüyle açığa vuran erkeğin, saplantılı ruh halini ve karısının onu kendisinden uzaklaştırdığına inandığı bu simgeye hastalıklı nefretini anlatır. Colette’in romanda tasvirini yaptığı kendi kedisi Saha, bu çiftin aralarındaki uzaklığı, duygusal iletişimsizliği, aslında hiç kurulamamış sevgi bağını ifade eden iyi işlenmiş bir metafordur. Fanchette adlı kedisiyle ilişkileriyse diğer romanlarına da konu olmuştur. Rudyard Kipling, Theophile Gautier, Alexandre Dumas, Emile Zola yapıtlarında kedilere önemli yer veren diğer kedici yazarlar.

Kediyle edebiyat ve kitaplar arasında gerçekten ilgi çekici bir ilişki söz konusu. Kedi besleyenler ya da sahaflara uğrayan herkes, kedilerin kitap ve gazetelere ne kadar ilgili olduklarını gözlemlemiştir. Fransız yazar Jean Claude Suares, kedilerin bu ünlü merakını, Sokrates, Voltaire, Proust, Melville ve Shakespeare gibi ünlü düşünür ve yazarların kedilerin karşılaştırmalı edebiyat okumuş ve felsefe öğrenimi görmüş kültürlü yaratıklar olduklarına olan inançlarını referans alarak açıklamış. Apollinaire de bir şiirinde “İsterim evimde olsun/ Bir kadın 24 ayar/ Bir kedi kitaplarımın arasında” diyerek kediyi yakıştırdığı yeri, kitaplar ve kedi arasındaki anlamlı ilişkiyi söze dökmüş. Entelektüel düzeylerinin farkında değilim fakat kitap kokusunu sevdiklerinden midir, sık dizilişi olan nesneler arasında buldukları ufak, dar aralıklara girme merakından mıdır bilemiyorum ama evimizde yaşamış iki kediyi de önce kitap raflarının arasında aramak bir alışkanlık haline gelmiştir.

Resim, müzik gibi diğer sanat dallarına da konu olmuş kediler, belki kedi seven sanatçılara ilham verdiğinden, belki zarif devinimleri, iyi bir sanatçıya has o sanatsal duyuşu ve sezişi harekete geçirdiğinden, belki de Freud'un da "Bir kediyle geçirilmiş zaman, asla vakit kaybı değildir" diyerek açıkladığı zengin gözlem alanı sunmaları nedeniyle, kediler sanatla bu kadar içli dışlı olmuştur. Ama sanırım kedilerle sanat arasındaki doğal ilişki en iyi Leonardo da Vinci'nin “kediler doğanın başyapıtıdır” sözleriyle açıklanır.

***

“Küçüğüm”e gelince; bu sade ve içten öyküde ikili bir kurgu söz konusu. Kediyle kediyi evine almış kahramanın, o günü anımsayışları kendi ağızlarından aktarılmış. Her iki anlatımı da etkileyici buldum. Yalnız, kedisi kaybolmuş kahramanın onu evine aldığı günü anımsayışının anlatısında, sinek yan unsuru kısa olan öykü için biraz hacimli tutulmuş. Bir de, sözü edilen filmi hayal meyal anımsıyor, aktarılan sahneyiyse anımsamıyorum gerçi ama kullanılmamış olsaydı da öykü pek bir şey kaybetmezdi diye düşündüm.

“Dolabın askılarında göz gezdirirken çöp kamyonudur diye içimden geçirdim ve içim cız etti. Ya çöpçüler yavru kediciği görmediyse?” Burada dolabın askılarına bakmak gibi sıradan bir eylemi gerçekleştirirken, aklına gelen ve içini cız ettiren kötü düşüncenin onda yarattığı heyecanı sonraki cümlelerde güzelce ifade etmişsin ama burada da o heyecanı veren ani düşünceden etkilenişini belki “ve” bağlacını kullanmadan belirtmek daha yerinde olabilirdi. Çünkü “ve” bağlacı sıralı bir eylem görüntüsü veriyor. Oysa burada ani bir duygu değişikliği söz konusu. “Dolabın askılarında göz gezdirirken çöp kamyonudur diye içimden geçirmemle, birden içim cız etti” daha uygun olabilir gibime geldi.

“tekir olacakken sarman, sarman olacakken pamuk, pamuk olacakken alacalı olmuşum” Küçük, daha iyi tarif edilemezdi sanırım. Bizim Ukraynalı bir komşu, ona bu nedenle Dali’ye atfen “Salvadore” ismini takmıştı. Öykünün bu kısmı, kedinin anlatı kısmı, çok hoşuma gitti. Anlatım akıcı ve seslendirme abartısız, olabildiğince gerçekçi.

Öykünün son kısmıysa, üzerine yazılmış olduğu resmi çok iyi tanımlayan ve de tamamlayan bir anlatımla şekillenmiş. Tüm konu, görsel unsurun ustaca kurgulanmış bu anlatımıyla okura içten, sade bir tarzla hissettirilmiş.

“Sen orda kayıp bir kedi gibi dur, ben burada kedisiz bir kayıp insan olarak yaşayayım. Gel bakalım buraya…” Ben de “kedisiz kayıp insan”ın çağrıştırdıklarını çok etkileyici buldum. Öykü, diğer öykülerindeki arka planda başka anlamlar çağrıştıran, anlatıya derinlik veren ifade tarzının doğal bir uzantısı biçiminde, bu tür başka zengin ifadeler de içeriyor.

Bu arada “masum bir kadın figürü”, Büyük Sırrı açıklayan Kraliçe karıncanın Fetekos yorumundan esinle herhalde :)

Kedi edebiyatının bir örneği olan bu öyküyü burada okuduğuma çok sevindim. Ne mutlu ki, kedici yazarlar arasına bir yenisi daha katıldı diyebiliriz. Tebrik ederim Büşra.

Büşra,

Aslında Erdener öykünü didik didik etmiş. O'nun eleştirisi sayesinde benim de ilk defa düşündüğüm bize has, fazla bilgi konusunda aynı şeyi düşünüyorum, bence de fazlalık oluşturuyor.

Gardırop meselesinde ben de neyin gıcırdadığını anlayamamıştım.

Ben öykünü çok beğendim. Yazmaya devam et lütfen.

Sevgili Büşra,

Öncelikle benim için de anlamlı bir öykü konusu seçtiğin için teşekkür ederim. Sonunda kızımız Küçük kimmiş görebildik. Kaybolduğunda Fetekos`un ne kadar üzüldüğünü hatırlıyorum ve de kendisini şimdi daha iyi anlıyorum.

Öyküyü kurgusu ve de seçilen sözcükler açısından oldukça zengin buldum. Öykünün anlatımında ve de metin içi tutarlılığında gözüme çarpan eksiklikleri ve de çelişkileri seninle paylaşmak isterim. Üslubumda bir yanlış anlama olmaz umarım.


----Çocukların sevincine Adile Naşit’in “Sultaaaan! Sinemaya geç kaldık, hadi!..” diyen sesi eşlik ediyor.

Adile Naşit yerine Sultan`ın komşusu Tonton Teyze gibi benzetmeler bulunması daha anlamlı olurdu düşüncesindeyim. Yazarın “bu adamı herkes tanır zaten” yaklaşımıyla betimlemeden tasarruf yoluna gitmesi, kimi okuyucuya rahatsızlık verebilir ve hatta öykünün evrensel kariyerini dahi kolayca tehlikeye atabilir. Bir örnekle bunu açmak isterim:

Üniversiteli dönemlerimden hatırladığım bir televizyon dizisinde, beni çok rahatsız eden bir diyaloğa şahit olmuştum. Genç Kız, erkek kardeşine dönüp: “Insanı, Fatih Altaylı gibi soru yağmuruna tutma” demişti. Bu diyalogla, senaryo yazarının neyi hedeflediğini, bu diyaloğun kendine, diziye ve sözüm O`na sanatçı kimliğine ne kazandırabileceğini kendimce biraz irdelemiştim. Fatih Altaylı o dönemde “Teke Tek Takke” adında bir programın baş yapımcısıydı ve bahsettiğim diziyle beraber Kanal D`de ard arda yayınlanıyordu; yani cevap zaten ortadaydı. Konuyu, senaryonun evrenselliği temelinden hareketle irdeleme yoluna gidersek, sayıları gün geçtikçe artan ecnebi “dizidaş” larımızın “What is Fatih Altaylı? veya “La havle vela Fatih?” merakına, yapımcıların “El Takke” altyazısıyla bir şekilde açıklık getirmeleri kaçınılmaz görünmektedir.

----Belli ki karnı acıkmış yoksa böyle çabuk pes etmezdi…

Burada, açlıktan halsiz düşmüş, dolayısıyla sersemlemiş ve refleksleri zayıflamış, veya “karnım acıktı ben pes edeyim” düşüncesindeki bir sinek türünden bahsedilmesi bana doğru gelmedi. Belki de gerçekten öyledir sinekler ve ben bundan habersizimdir, bilemiyorum.

----Sinek, kitabın yüz dördüncü sayfasına yapışmış, antenleri yüz beşinci sayfadaki başlığı işaret ediyordu: “Kedilerin Tarihi”. İlgimi çekti, okumaya başladım.

Bir öyküde, okuyucuyu daha sonra önemsizliğinin farkına varacağı veya zaten aklında tutmak istemeyeceği kadar önemsiz bulduğu rakamlarla („kitabın yüz dördüncü sayfası“, „yüz beşinci sayfa“ gibi) meşgul etmeyi doğru bulmuyorum. „Avcı Takımyıldızı“ adlı öykünde de benzer ve bolca rakamlı bir anlatım söz konusuydu yanılmıyorsam „her kat 12 basamaklı, 3 katlı olduğundan toplam 36 basamaklı ve 38 beden“ gibi. Avcı Takımyıldızı`nı okuduğumda eHayalET kullanıcı adın „m2312“ üzerine çok kısa da olsa biraz düşünmüş ve de rakamlarla olan bağlantısını kendimce çözmeye bile çalışmıştım.
Ayrıca öyküde sinek mi yoksa açık açık sivrisinek mi denmeli yoksa farketmez mi? çelişkisine düştüm; cok ta önemli bir çelişki olmayabilir ama yine de çelişki çelişiyor çelişkiyle.
Öyküde kahramanın, bir canlının (kedi) hayatına nasıl „aman, sakın ha!“ insanlığıyla yaklaştığı düşünüldüğünde, aynı kahramanın kitap arasında sineği ezip, akabinde yaptığı kanlı ve soğukkanlı otopsi sonrası ilgisini çeken „ana gövdeden kopuk antenler“ yardımıyla kedilerin bıyıklarına ulaşmasını da çok anlamsız bir zorlama olarak görüyorum.

----Gardırobun kapağını açtığımda bir gümbürtü; takır tukur sesler duydum.

„Dışarıda bir gürültü koptu“ sadeliği, okuyucuyu „gardırob mu gıcırdıyor yoksa aman yaradanım! Çatırdıyor mu?“ çelişkisinden uzaklaştırabilirdi.

----Ya kedicik öğütülmek üzere yola çıkmak üzereyse? Dolabın kapağını dahi kapatmadan gecenin sessizliğine inat paldır küldür mutfağın balkonuna doğru koştum.

„Dolabın kapağını dahi kapatmadan, düşün yani O kadar“ gibi bir yaklaşım, gardiroba hak etmediği bir tapınasılık kazandırmış düşüncesindeyim.

----Onlarsa benim yüreğimi ağzıma indirmişti.

„yüreğimi ağzıma getirmişti“ daha uygun olabilirdi.

----Delirmiş olduğumu düşündüklerine emindim ki o ses geldi: “Miiuuuv…”

Düşünceyi tam düşünülmek üzereyken veya düşünülmüş bir düşünceyi başka bir düşünceyle , düşünüldüğü düşünülürken ki zaman aralığında miyavlayan kedi, aslen Schrödinger`e ait olabilir.

----O günün üstünden tam beş sene geçti. Bugün küçüğüm yok yanımda.

Bu cümleyi okuduğumda kedinin ölmüş olabileceği aklıma gelmişti; ama kedinin halen yaşadığını anladığımda kendisi adına sevinmiş, okuyucu adına üzülmüştüm.

----Yönetmenliğini Ertem Eğilmez’in yaptığı yetmişlerin filmi “Sultan” ….

Film adına güzel bir bilgi ama öykü tadında olmamıs gibi. Bana TRT`yi hatırlattı.

----“Sen orda kayıp bir kedi gibi dur, ben burada kedisiz bir kayıp insan olarak yaşayayım. Gel bakalım buraya…”

Bu cümle üzerine çok düşündüm. „Kedisiz bir kayıp insan olarak yaşamak“ tabiri, kendisini düşünürken vardığım en son noktada, bana inanılmaz bir keyif verdi. Bana göre dahice bir cümle olmuş, ellerine ve kalemine sağlık.

Umarım faydalı ve de yapıcı eleştirilerde bulunabilmişimdir. Emeğin için tekrar teşekkür eder ve yeni öykülerini beklediğimi de belirtmek isterim. Kalemine sağlik.