Anafartalar Çarşısı'nda Sahipsiz İki Bacak Popüler

Birkaç farklı insanın hayatlarının kesişmesine dayanan gittikçe birbirine yaklaşan paralel birkaç anlatı çizgisi benim çok hoşuma giden bir kurgudur. Sinemada bunun çok güzel örnekleri var; Altman'ın "Shortcuts"ı, Antonioni'nin "Bulutların Ötesinde"si, Bunuel'in "Phantom of Liberty"si.

Ancak bu tarz hakikaten muazzam bir ustalık gerektiriyor bence. Serpil'in öyküsü paralel anlatıların kesismesini çok iyi verememiş bence. Bunda Erkan'ın dile getirdiği Muzaffer ve Güven arasındaki kısa, kısa gidiş gelişlerin çok sık yapılmış olmasının etkisi var. Dolayısıyla her iki karakterin de dünyasına girmekte zorlanıyor okuyucu.

Bir de itiraf etmeliyim ki öykünün ana temalarından biri beni çok rahatsız etti; Güven'in çirkin olduğu için intihar bombacısı olduğu örtük fikri..Ampirik verilerle bunu çürütmek çok kolay; Abdullah Çatlı'ya çirkin denilebilir mi mesala? Onlarca kadını vahşice öldürmüş olan Ted Bundy son derece yakışıklı biriydi. Yine masum anaokulu çağındaki yüzlerce çocuğu öldüren Oklohoma bombacısı Timothy McVeigh hayatının akışı biraz farklı olsa kendini Holywood'ta da bulabilirdi. Ünlü yamyam Jefrrey Dahmer de bir hayli yakışıklı idi.

Çrikinlerin kötü olduğu fikri Holywood'un kültürel hegemonyasının bir sonucu bence..

Masum sivillerin ortasında kendini havaya uçurup onlarca insanı katletmenin hiçbir şekilde savunulacak bir tarafı olamaz. Ancak bu korkunç eylemlerin faillerine odaklanıp olayı bireyselleştirerek, öcüler yaratmak arkada yatan asıl suçluyu, yani işin toplumsal boyutlarını ihmal etme sonucu doğurur. Filistinli intihar eylemcilerini düşünelim; bütün bu çocuklar kısa bacaklı, çirkin yaratıklar oldukları için intihar bombacısı oldular demek koskoca filistin sorununu yüzeyselleştirmek anlamına gelmez mi?

Özdemir Sabancı'nın katili Mustafa Duyar'ın Afyon cezaevi'nde Karagümrük çetesi tarafından öldürülmesinin videosunu izledim, tüylerim diken diken oldu..Bu videonun etkisiyle Duyar'ın Can Dündar tarafında anlatılan öyküsünü okudum.

Bir insan bu kadar mı kadersiz olabilir?..Tam bir trajik hayat..Can Dündar'ın yazısını okuyup da bu şansız insan için üzülemeyen kişi insanlığı sorgulamalıdır bence.

Bu elbette terör eylemlerini meşrulaştırmak anlamına gelmez. Terörist, seri katil, sapık insanlar yoktur; başarı, şöhret, lüks, güç için her yol mübahtır diyen kapitalizmin iğrenç kitle kültürü vardır.

Pradoksal bir şekilde Güven'i çirkin hissetiren güzellik kültüdür aslında terörist.

Gerçek bir olaya dayanmasını bir yana bırakıp bana zor gelse de öykü formatı gereği değerlendirdiğimde, işlenen toplumsal konunun, etkisini ve irkilticiliğini tamamen anlatıcının duyarlığından almış olduğu izlenimini edindim. Erkan'ın yorumunda belirttiği gibi, böyle bir konu öznellikten biraz daha sıyrılsaydı daha etkili olabilirdi.

Bu öyküde ikili bir anlatımın hakim olduğu izlenimine kapıldım. Biri, okura anlatılmak isteneni sezdirmeye yönelik değil, biraz öğreticiliğe sapan ifadelerin içerildiği anlatım tarzı, diğeriyse yer yer göze çarpan klişe konu çevresinden, abartılı dram ve aşk unsurları, fizikötesi melek imgesi gibi, yararlanılan bir anlatım. Deniz Atı’nın Dişleri öyküsünde yakaladığın içten ve sade anlatım tarzının bana daha etkileyici geldiğini belirteyim. Ancak böyle zor bir konuda gerçek duygu ve düşüncelerini, gözlemlerini bir de dil unsurlarına ve anlatım şekillerine dikkat ederek öyküleştirmek oldukça güç sanırım. Bu neden, ikinci kaygının ilk amaç uğruna biraz göz ardı edilmesini anlaşılır kılabilir.

Özellikle çok beğenerek okuduğum “Deniz Atının Dişleri”nden sonra gözüme batan belki önemsiz bazı unsurlar oldu. Öykünün başında Muzaffer’in bir daha eve dönemeyeceği bilgisini bu şekilde öğrenmek gerekli miydi acaba? Muzaffer’in ölmüş biri olduğunu, öykünün içinde de ölü birini izlediğimizi başında bilebilirdik, bunda bir sorun yok ama bu bilgi bize başka bir eylemin arasında değil, başlı başına öykünün bir olgusu olarak verilebilir ve öykü ölü Muzaffer’in ölmeden önceki yaşantısına odaklanmamızı sağlayacak şekilde sürdürülebilirdi. Parantez kullanımıyla belirtmek de biçim açısından biraz sorunlu göründü bana.

“Güven, o sabah yatağında, çatlamış ellerini ve nasırlaşmış kalbini ortaya koyarak bir veda mektubu yazmaktaydı” yerine “Nasırlaşmış kalbini ortaya koyarak çatlamış elleriyle bir veda mektubu yazmaktaydı” cümlesi anlam bakımından daha uygun olmaz mı? Ellerini ortaya koyarak mektup yazması bu eylem için olağandışı ve fazlaca bir fedakarlık sayılmaz.

Güvenlik görevlisi Muzaffer ile canlı bomba Güven. İsimlerdeki “ironi” ile neyi kastettiğini ben pek anlayamadım. Daha doğrusu, ironik olan, isimlerin kişiliklerle bağlantısı mıdır, bilemedim. Güvenliksiz ülkede “muzaffer” olan güvenlik görevlisi ya da sevgisiz ülkenin “güven” duyulan canlı bombacısı veya güvenliksiz ülkede belki kendisine de güven duyulmadığından güvenlik görevlisi olamayan (hatta bu yüzden canlı bomba olan) “Güven”, kendisine duyulan güven nedeniyle koru bekçisi yapılan Güven isimli dedenin güvenilmez torunu “Güven", sonunda “muzaffer” olamayan canlı bomba? Görüldüğü gibi bana biraz karışık geldi “ironi”ler.

“Hayatın son zamanlarda canı sıkılmış olmalı” yerine “olmalıydı” demek istemişsin sanırım. Ancak olmalıydı desen bile, hayatın canının sıkılması ifadesi buraya pek uygun düşmemiş olabilir. Ankara’da böyle bir acının yaşanması hayatın canı sıkıldığı için olmamalı. Böyle düşünmediğine eminim, ama ifadeleri değerlendirince böyle bir sonuç çıkıyor.

Anahtarlarını evde unutan hem Muzaffer hem de Güven. Bu, ortak kaderlerine bir işaret midir acaba?

“Hayatı geçti gözlerinin önünden, bir anahtar deliği kadar dar bir delikten dışarı bakarcasına bulanıktı gördükleri” özenle oluşturulmuş güzel bir ifade.

“Kalbinin aynalara akseden o kara gölgesi.” Bu, senin tarzına uygun şiirsel ve hoş bir anlatım. İşte, ben öyküde en çok bunu sevdim. Ama şiirsel anlatımı nedeniyle değil. Ayna imgesi başarılı bir kullanıma sahip burada. Aynadaki görüntü hem “aslının aynısı” olduğu hem de “aslın kendisi olmadığı” için, bu ikili anlamdan dolayı, destanlardan bu yana ayna imgesine ekileyici bir anlatım olarak sıkça başvurulur. Ben Güven’in kalbinin kara gölgesini ayna imgesinin bu ikili çağrışımı çerçevesinde okudum ve etkileyici buldum.

“gazete haberlerini dolaşmak istedi” yerine “gazete haberlerini okumak istedi” daha yerinde bir ifade olabilir.

Devrik cümleler konusunda Büşra’yla aynı fikirdeyim. Bu tarz, edebiyatta kullanılabilir ama nasıl kullanmalı, teknik olarak açıklaması nedir bilmiyorum. Belki de öğrenmekte fayda var. Ama şurası açık ki göze batmaması, savruk olmaması, aşırıya kaçmaması büyük bir ustalık gerektirir. Nazım’ın şiirinde bolca kullandığı kafiyeler onun bunları kurma ustalığı sayesinde göze batmaz, hatta okur bunu gerekli görür. Oysa aynı basit denebilecek kafiyeler başkasının dilinde komik hale gelebilir. Kafiye gibi devrik cümlelerin de kullanımlarını, duygulanım yaratmakta sağladıkları kolaylığı ayrıcalık haline getirebilen ustalara bırakmaktan yanayım.

Son olarak, bu hikaye daha uzun olmalıydı diye düşünüyorum Serpil. Her iki farklı yaşamı aynı öyküye sokmak güzel bir fikir, üstelik senin okurun kafasında çizmek istediğin kahraman tipleri bende oluştu, kahramanlarına soğukluk hissetmedim ama onları daha detaylı ve elbette yukarıdaki bazı unsurlara (içlerinde yanıldıklarım mutlaka vardır) dikkat ederek anlatsaydın şüphesiz daha iyi bir öykü olurdu.

"Deniz Atının Dişleri" ve "Vişne Suyu İçer Misin Evladım?" dışında başka iyi öykülerin olduğunu zannediyorum Serpil. Onları da okuyalım…

Kurguda (ister bir sinema filmi, bir öykü veya bir masal olsun) gerçeklikten uzaklaşılmaması gerekir, yoksa eserin akibeti, Cüneyt Arkın filmlerinin akibetine benzeyebilir (Her yapıtın kendi gerçekliği vardır, o ayrı. Yüzüklerinin Efendisi'ni seyrederken Hobbitleri gördüğünüzde "çok saçma, böyle yaratıklar gerçekte yoktur" demezsiniz. Bu dünyada yoktur ama o dünyada vardır:). Bir intihar bombacısı olarak Güven'in karakteri iyice anlaşılır olsa idi, öykü daha gerçekçi olurdu. Öykünün bu haliyle, Güven intihar saldırısı yaptı, çünkü çok çirkindi gibi bir düşünce geliyor aklıma:)

Seçtiğiniz konu, can alıcı bir konu ve bence üzerinde araştırma yapılması gerekir öyküye başlamadan önce.İntihar bombacılarının hangi ülkelerden çıktığı, aileleri, ruhsal yapıları vs. Bunu yapmak gerekir çünkü konu Hobbitler değildir. Eğer bir seri katili öyküleştirmek isteseydiniz, gerçek hayattaki seri katilleri araştırmaz mıydınız?

Son not: Muzaffer ve Güven arasındaki çok sık gidiş geliş okumayı zorlaştırıyor.

Öykünüzü okurken insan kötü bir şey olacağına kendini şartlandırıyor. Öykünün sonu şaşırtmadı ama içimde bir burukluk yarattı. Sanırım olması gereken de buydu.

İki ayrı insanın, aynı zaman dilimi içerisinde yaşadıklarını kısa kısa anlatışınızdan kaynaklanıyor sanırım, bir kopukluk hissettim. Kopukluktan kastım kendimi öyküye kaptıramadım bir türlü. Bunda devrik cümlelerin de etkisi var. Bu yönde ben de eleştriler almıştım ve şimdi eleştirenlerin ne demek istediğini çok daha iyi anlıyorum. Nokta kullandığınızda anlatımı çok daha açık kılacağını düşündüğüm bir çok yerde virgül kullanmışsınız.Mesela;

" "Sen nasıl istersen gülüm, benim için her halükarda güzelsin sen" dedi Muzaffer ama kadın milleti tatmin olmuyor illa bir cevap bekliyordu, onu mutlu etmenin yollarını adı gibi biliyordu, bir seçim yapmanın vakti gelmişti, " at kuyruğu" dedi "at kuyruğu yaptır ama bir de kırmızı ruj sür sen düğünde " dedi demesine ama muhasebedeki kadının kendisine gülümsediğini fark etti. "

Öykünüzdeki bu gibi virgüllerin yerine nokta daha çok yakışacak sanki. Öykünüzün ismi oldukça çekici olmuş, böyle bir şey beklemiyordum açıkçası. Anafartalar, kopuk falan deyince sırlar dünyasını anımsatan bir manzara canlanmıştı gözümde:) Bu yönüyle beni şaşırttınız.

Bir de kimi düşüncelerinizi kahramanların iç konuşmalrı şeklinde yerleştirmeniz nasıl olurdu acaba diye düşündüm. Güvenliğin olmadığı bir ülkede güvenlik görevlisi olarak çalışan bir insanın düşüncesi şeklinde mesela.


Kaleminize sağlık. Öykülerinizin devamını diliyorum.