Semt Pazarı Popüler

Rivayete göre, tanrı, dünyadan sorumlu elemanlarını huzura alır ve “Gidin, Alplere yerleştirdiğim insanlarıma bir bakın, onları o dağlara yerleştirmekle sanki bir haksızlık etmişim gibime geliyor; sorun, varsa bir sıkıntıları hemen ilgilenelim” der. Alplere, tahminen, şimdiki Appenzell civarında bir yere gelen görevliler, büyük bir mutluluk ve sıcak bir misafirperverlikle karşılanırlar.

Semt Pazarı
Limmat Şehri Manzaraları- 2

Rivayete göre, tanrı, dünyadan sorumlu elemanlarını huzura alır ve “Gidin, Alplere yerleştirdiğim insanlarıma bir bakın, onları o dağlara yerleştirmekle sanki bir haksızlık etmişim gibime geliyor; sorun, varsa bir sıkıntıları hemen ilgilenelim” der. Alplere, tahminen, şimdiki Appenzell civarında bir yere gelen görevliler, büyük bir mutluluk ve sıcak bir misafirperverlikle karşılanırlar. Yenilir içilir, kalkmaya yakın; bize benziyorlarmış demek ki, mevzu açılır. Tanrının kelamı dinlenip, selamı alındıktan sonra, sözü, meclisin en yaşlısı alır ve der ki “Bir şikayetimiz yok, hatta müteşekkir olduğumuzu lütfen tanrıya iletin. Siz de yiyip içtiğinizin parasını ödeyin ve güle güle gidin.” Ve yine rivayete göre, tanrının yeryüzü mümessillerinden hesap alan o kişiler, şimdiki İsviçrelilerin atalarıdırlar.

Osmanlının hemen öncesinde, 1291 yılında devletleşmeyi başlatan ve zaman kaybetmeden iç pazar oluşturmaya girişen bir İsviçreli için “hesap istemek" vakai adliyedendir. Kapalı ekonomisiyle karnını doyuramayan Alpli, düze inip şehir ve kasabalıyla alış verişe oturmak zorunda kaldığı için, zaten ne yaptıysa o hesap karşılığında yaptı. Hal böyle olunca ev sahipliği de “pazar” kavramı üzerinden gelişti. Dolayısıyla İsviçrelinin köylü olduğu olsa olsa  coğrafi bir tanımdır; toplumun, sosyal siyasal ve ekonomik yapısının köylülükle hiçbir ilgisi yoktur. Bunun (yalan söyleyemeyen) dilde onayı da var: “Zürichli birini çok kızdıracak bir şey yaptığınızda, kendi lehçesiyle “du muesch zahle” der, Almancası, “du musst bezahlen;” Türkçesi, “bunu ödeyeceksin” manasındadır ve “döverim la seni” ile hiçbir ilgisi yoktur; doğrudan parasal bir ödemeyi (faturayı) kasteder.

İşyerim, Zürich’in tanınmış meydanlarından Helvatia Platz’ın köşesinde bulunuyor. Helvetia Platz, nümayişlerin başladığı veya bittiği yer olarak biz “yabancılar”ın epey aşina olduğu bir alan. Alanın güneye bakan ve açık olan tek tarafından Stauffacher caddesi geçer, Stauffacher, İsviçre’nin kurucu "baba"larından biridir. Meydan ufak ama havadardır... İşte bu meydanda politik gösterilerden başka bir de haftanın iki günü, Salı-Cuma, semt pazarı kurulur.

Kurulan semt pazarı, küçük, sessiz ve düzenlidir. Sessizlik o raddededir ki, eğer alanı çevreleyen binalardan birine Langstarsse tarafından girmiş ve alanı görmemişseniz, o saatte orada bir pazarın kurulu olduğunu kesinlikle bilemezsiniz. Pazarcılar, sabah erkenden, kendilerine ayrılmış ve çizgilerle belirlenmiş alanlara tezgahlarını kurar, saat 12’de tezgahlarını, arkada tek bir çöp bırakmadan toplarlar; öğleden sonra alana yolunuz düşerse de orada sabah bir pazarın kurulmuş olduğunu anlayamazsınız. Pazar tezgahları tıka basa değil, süper market titizliğindedir. Tezgahlarda mevsimine göre sebze-meyve ve her daim hayvansal ürünleri bulmanız mümkündür. Bir de çiçekçiler vardır. Her türlü gülün, çiçeğin, otun ve hatta kışın çam dallarının kozalaklarla buket edildiği tezgahların başında, Zürich diyalektiği konuşan çevre köylüler, telaşsız ve sakindirler. Herkesin bir müşterisi vardır ve bu müşteri pazarın açıldığı Salı ve Cuma günleri muhakkak alışverişe gelir. Yine alanın bir bina ötesinde Coop, beşyüz metre ilerisinde de Migros vardır ve bu pazarı hiç ilgilendirmez. Fiyatlara gelince, semt pazarı mantığımıza ters, pahalıdır.

Kendi adıma, tarihsel bir devamlılık arz eden bu tür aktivitelerden çok büyük haz duyuyorum. Sadece haz da değil, bu tür devamlılıkların toplumların hafızasını diri tuttuğunu düşünüyorum. Kimsenin kimseye “bizim zamanımızda”yla başlayan ve sanki başka bir coğrafyada geçmiş gibi yedi yabacı bir hikaye anlatma zaruriyetinin olmaması rahatlatıcı bir şey olsa gerek; çünkü toplumların kuşaklar arası tecrübeyi sadece kelimelerle anlatamayacaklarına inanıyorum. Zaten büyük fotoğrafa bakıldığında, Credit Suisse’in, UBS ve Nestle’nin doğduğu/olduğu bir ülkede bu pazarın bir ekonomik gerekliliği de olmasa gerek. Ama toplumlar, tıpkı insanlar gibi, sadece “maddiyat”tan mürekkep değildirler.

Semt pazarıyla bir taraftan ve hiçbir komplekse kapılmadan “köylülüğünü” devam ettiren İsviçre, diğer yandan Kapitalist varoluşun içinde, nefessiz kalmış ruhuna bir kır kapısı açma telaşındadır. Bu telaşında ne kadar cevval ve bu arayış derde deva mıdır başka bir yazıda değineceğim. Şimdilik pazarın sessizliğinde şehrin kimsesizliğini unutmak istiyorum. Bir adım ötesi “Hooters” olan bu pazarın bütün cılızlığına rağmen şehre taze hava üflediğine inanıyorum. O şehirler ki sokaklarında yürüyenlerin göğe bakmayı unuttuğu insanlarla dolular.

Pazarın içinden geçip mesaiye gidiyorum. Hava güneşli ve serin, nefis bir Zürich sabahı. Tezgahların arkasındaki insanlara bakıyorum. Tanrıdan bile hesap alabilmiş, ki o hesaba gönüllü oturmaz, Helvetlerin torunları, atalarının Suriye ve Mısır pazarlarında dokuma hammaddesi yüklendikleri zamanları, belki de onların emperyalliğine bir gönderme olarak, yaşatmaya devam ediyorlar. Bu “kıymetli” bir miras olsa gerek. İsviçre sokaklarına bakıp, dünyanın bu curcunalı halinde nasıl durgun bir su gibi dingin kalınabildiğine şaşılıyor ya unutuluyor, fırtına en çok yer altı ırmaklarını besler...

Hasever,
Zürich, 29 Haziran 2010