Şehirli orta sınıfların Atatürk algısı üzerine Popüler

Bu yazıyı iki yıl önce kaleme alıp üyesi olduğum bir e-mail grubuna yolladığımda, çok sert tepkilerle karşılaşmıştım. Tam 2007 seçimleri sonrası sıcak yaz günleriydi; daha “Taraf” yayınlanmamış ve “Kanal Türk”  Tuncay Özkan’ın elinden çıkarılmamıştı. Üyesi olduğum e-mail grubunun çoğunluğu çok büyük bir hayal kırıklığı yaşıyor ve Atatürk'e duydukları "inancı" pekiştirmek adına birbirinden tuhaf ve bence "dinsel" mesajlar yolluyorlardı. Benim mesajım ise o kadar büyük bir tepkiye neden oldu ki, yalnızca "Fetullahçı", "dinci" "şeriatçı", "Soroscu" ilan edilmekle kalmadım, mesajımın yayınlanmasını protesto etmek için bazı üyeler gruptan ayrıldıklarını ilan ettiler. Aslında tek amacım, tamamen karşı olduklarını söyledikleri İslami-Muhafazakar kesimle çok benzer bir zihniyet dünyasına sahip olduklarını göstermekti; bunu anlayan çok az kişi oldu.  

Geçen iki yıl içinde meselenin ağırlık noktası değişti. Şu an ana gündemimizin ve "yaklaşan tehlikenin" daha da yakıcı biçimde cemaat merkezli sermaye hareketi ve onun sosyal ilişkiler ağı olduğunu düşünüyorum. Ama buna rağmen  şehirli, orta sınıfa mensup, beyaz yakalı insanların Atatürk ve etrafında inşa edilmiş inanç sistemine bağlılıklarının ortadan kalktığını zannetmiyorum. Ancak ve ancak bu inanç sisteminin zayıflaması ve yerine en azından daha gerçekçi ve daha sosyal içerikli bir yönelimin belirmesiyle, "yaklaşan tehlikenin" savuşturulabileceğine inanıyorum.

Yazının bu çerçevede değerlendirilmesini dilerim.

 Dinler, kutsalları ve dokunulmazları olan, kendisinin nedeni ve sonucu yüce varlıklara dayanan inanç sistemleridir. Bu yüce varlıkların hem doğadışı bir biçimde doğayı yarattıkları, yaratmakla kalmayıp sürekli kontrol altında tuttukları, tayin ettikleri temsilcileri vasıtasıyla da yeryüzüne düzen ve kurallar getirdiklerine inanılır. Bu temsilcilerin ömür süreleri dolduktan sonra da, halifeler, imamlar, ruhbanlar, havariler yoluyla bu inanç sistemlerinin sürekliliği sağlanır ve sonraki kuşaklara aktarılırlar.

Bu inanç sistemlerinin tekrar edilen bazı ritüel ve ibadetleri ile içinde gerçeklerin yazılı olduğuna inanılan kutsal kitapları vardır. Bu kitaplar ne kadar çok okunup inanılırsa ve ritüeller-ibadetler ne kadar düzenli tekrar edilirse o dine bağlılık ve iman düzeyi de o kadar artar.

Bu girizgâhtan sonra gelelim asıl meseleye. Mustafa Kemal Atatürk’te bulunduğuna inanılan ve ancak bir "insan-üstü"de  (üstün insanda değil) var olabilecek sıfatlarla ilkokul sıralarında tanışıyoruz. Her sabah okul bahçesinde O'nun büstünün veya heykelinin önünde toplanıyoruz ve bağlılık andı içiyoruz bir ağızdan. Antta sözü geçen kavramların ne olduğunu anlayamadan "Türk varlığı, Ey bugünümüzü sağlayan..." sınıflarımıza giriyoruz. Sınıfta tahtanın üzerinde bahçedeki büstün sahibinin bir resmi var. Uzaklara mı bakıyor, yoksa bizi mi gözlüyor emin olamıyoruz. Kapı girişinin yanındaki panoda, mevsimleri gösteren şemanın hemen üzerinde bir de
köşesi var O'nun. Hayatı, annesi, babası, okuduğu okullar, yaptıkları resimlerle anlatılıyor.