Haydari Kampı Popüler

Ünlü Yunanlı yazar Themos Kornaros, bu romanında Yunanlı yurtseverlerin Alman faşizmi karşısındaki direnişlerinden bir kesit sunuyor. Bir toplama kampı olan Haydari Kampı’nda geçen olaylar, direnişçilerle faşist işgalcilerin amansız savaşımını ustaca gözler önüne seriyor. Haydari Kampı, boyun eğmeyen insanların bir tür direniş destanı da sayılabilir. Nevzat Hatko’nun Yunanca aslından büyük bir başarıyla Türkçeye çevirdiği bu romanı yayınlamaktan kıvanç duyuyoruz. (Can Yayınları, arka sayfa tanıtım yazısı)

Kitaptan:

“Haydari Kampı[i], Almanların misilleme için kurşuna dizecekleri insanları el altında bulundurmak için kurdukları sıradan kamplardan biri değildir. Birçokları bunun böyle olduğunu sanır. Haydari Kampı’nın kuruluşundaki amaç bambaşkadır.

Bu kamp, 1943 Eylülünde kurulmuş. Yani Almanların bütün kalpleriyle zafere inandıkları bir tarihte, Avrupa’nın çöküşünü bir olupbitti olarak gördükleri bir sırada. Bu sırada karşılarına dikilen en büyük engel, Yunan halkının direnmesi olmuştur. Cepheden saldırış bir sonuç vermemişti. Kıtanın en nazik noktasında bulunan bu ülke Almanları çok rahatsız ediyordu. Ortadan kalkması gerekti, mutlaka bu engel aşılmalıydı. Almanları bu zor durumdan ‘Özel Güvenlik’ örgütünün ‘savaş suçluları’ kurtardı. Bir başka kategori ‘Yunanlı’ da bu işte onlara yardımcı oldu: Paniğe uğrayıp istilacılarla anlaşmaya giden ‘direniş karşıtları’ pasifistler. Direnmeye, çete savaşına, grev ve sabotajlara paydos tezini savunanlar. Bu görüşleri kendi gazetelerinde ve sözde yer altı yayın organlarında, bu savın sefil temsilcisi birtakım aydınlar halka telkin ediyordu. İstilacıların ve yerli ‘Özel Güvenlik’ örgütünün ilk yardakçı-kurbanları bunlar olmuştur. Hayal gücüne ve psikoloji bilgisine ihtiyacı olan bu planı Almanlar tasarlayıp uygulayamazlardı hiçbir zaman, bunların yardımı olmadan.

Yunan ruhunun çözülmesi, Yunan halkının köleleştirilmesi, Yunan kişiliğinin yok olması. Plan buydu, uygulanması için de Haydari Kampı’nın kurulması gerekiyordu. Tek amacı, köle ruhlu, korkak, hain insanlar yetiştirmek olan Haydari Okulu’nun kurulması gerekliydi. Burada, Yunan halkına kolera paniğini aşılayacak özel mikrop kültürlerini hazırlayan laboratuarlar kurulmalıydı.

...Ancak böyle bir yıkıcı taktikle Yunan halkını dize getirmek mümkündü onlarca. Plan, buluş bakımından olağanüstüydü. Hele uygulama biçimi kusursuzdu. Önce, bu planın amacı açıklanmayacaktı. Haydari Kampı’ndaki tutukluluk durumu, sonu belirsiz, karanlık, hep tehlikelerle dolu olmalıydı. Burası bir umacı niteliği taşımalı, ölümle bir olmalı, halkımıza böylece tanıtılmalıydı. Halkımız da o bilinen hayal gücü duyarlığıyla bire bin katarak eksikleri tamamlamalı, böylece bu kuvvet kendiliğinden düşmanın emrine girmeliydi.

Haydari Kampı içerideki tutuklular için değil, daha çok dışarıdaki halk düşünülerek kurulmuştu.

İşler buraya kadar düşman hesabına iyi gitmişti. Olaylar ve kendi sonun bakımından burada hiçbir etkin olamazdı. Haydari’de sana düşen görev, kuyruğa girip kendi ölüm gününü beklemek. O kadar. Umut, kurtuluş yok. Ama çektiğin bu işkencelerle, bu esrarengiz niteliklerle dışarıdaki halkın hayal gücünü etkileyeceksin.”

***

“...İnsanoğlunu bazı gerçek anları, gerçek yönleriyle birlikte mi tanımak istiyorsun, böyle bir isteğin ateşi mi seni yakan? Gel öyleyse benimle. Geri dönmemek tehlikesi de var. Ama geri dönersen, bambaşka bir kişi olarak döneceksin. Gerçeğin ateşi bütün benliğini sarmış olacak. Tek bir amaç için yaşadığını göreceksin şimdi: İnsanoğlunun içindeki korkuyu yenmek, bir gün bildiğin bütün gerçekleri rahatça, açık seçik, kimseden korkmadan, kimseden övgü beklemeden söyleyebilmek. İşte savaşacağın yeni er meydanı!

Merlin Sokağı’nda Haydari Kampı'nda yeni bir şeyler görecek değilsin. Bunları eskiden de görmüşlüğün, bilmişliğin var. Orada görmediğin, eskiden bilmediğin tek bir şey olacak: Kendi kişiliğin. Onunla karşılaştığın zaman, “Her şeyi biliyordum, ama açık seçik konuşmaktan hep korkmuşumdur,” diyeceksin kendi kendine. Ölüm kendi içimizdedir. Kendi kişiliğini bir kez yendin mi, insanoğlu adına oynadığın o büyük oyunu kazandın demektir.

O insanoğlu ki, heyecanlar içinde dünyaya gelmiş, korkular içinde büyütülmüş, yetiştirilmiştir; o insanoğlu ki, hayat hikayesi umacı gölgeleriyle doludur. Oldum olası korkular geçirmektedir o. Çok korkar, yalnız kalmaktan korkar o...

O insanoğlu ki, dünyadaki mucizeden korkar. Ömrü, hayatı, varlığı, düzeni gerçek dışı bir duygular dünyasıdır. Bir karmaşık, bir bulanık ortam içindedir. Onunkisi korkunç, sonu olmayan bir vicdan savaşıdır. Buna da kimse karışmaz; özgürdür o bu savaşında. Kendi kendini yiyip tüketmek yararlı bir uğraş. Korkudan kurtulmak, dünyadaki mucizeye dikine bakarak bir karara varabilmek için gerekli zamanı sana kazandırması bakımından yararlı bir uğraş. Bu kararı verince, “Dünyanın sonu gelmeden güneşin ötesinde, gökyüzünün ötesinde, masum bir çocuk gibi oynamak benim de hakkım” diyeceksin kendi kendine.

İnsanoğlu böyle bir karara varmayagörsün! Onu hiçbir güç tutsak kılamaz. Ne işkence ne hapis ne sevinç ne mutluluk ne de korku. Artık özgürdür o. Özgür, esen ve rahat...

Esenlik, korkunun yerini almıştır artık. Çok gereklidir bu. Bu olmadı mı, yaşayan bir ölüsün demektir; bir tuhaf, bir acayip musibetlerin olmuştur hayatında, o kadar. Ama gene de bazı korkunç anılarını anlatabilme gücünü yitirmişsindir. Bunları anlatıp tükettikten sonra da, “Eh, pek o kadar önemli, pek öyle dedikleri kadar büyük bir şey de değilmiş şu tutsaklık” diye söylenip avutacaksın kendini.

Ama bil ki, tutsaklık kesinlikle yenilecektir! Korkuyu, ödlekliği, köleyi, tutsağı ve haksızlığı çarklarından çıkaran tezgâhları gezelim seninle şimdi...”

***

“...Böyle bir anda insan yumuşak, insancıl bir şeyle karşılaşmak istiyor dayanabilmek için. Ama ne gezer. Asık suratlı, kin dolu gözlerle bana bakan bu üç canavardan başka bir şey göremiyorum.

“Acaba şimdi ne olacak?”

Bu soru senin kendi kafandan gelmiyor. Bütün yapından, gövdenden gelen bir inilti bu. Bu soruyu damarlarındaki kan, kendi ilkel, anlaşılmaz dilinde soruyor. Ama ne beynin ne de sinir merkezlerin beklenen tehlikeyle ilgili olarak bu soruya bir karşılık verecek durumda değil. Bu an bedenin istila edilmiş, bölünmüş, bölge bölge ayrılmış, uzak bölgelerinin merkezin heyecanlı çağrılarına yanıt veremediği bir ülkeye benzemekte.

İnsan bari bayılabilse. Olmuyor. Beyin şimdi bulanıklıktan kurtulur gibi oluyor. Açıkça, rahatça ölçebiliyor olup bitenleri, duyulan acıyı kestirebiliyor, yaşıyor bu acıyı. Bütün acısı, bütün korkunçluğuyla.

Her şey şimdi yerli yerinde. Bir aralık şaşırıp bir kenara sinen hayal gücünle anı gücün yine iş başında. Bu ağır ölümü her yanınla izleyeceksin.

Radyonun düğmesini çeviriyorlar. Yayınlar ısmarlama sanki. Şimdi tatlı bir kadın sesi geliyor radyodan. Kim bilir dünyanın hangi bucağından, hangi ışıklı, mis kokulu, barış içinde, kaygısız salondan geliyor bu ses. İnsanı hayattan nefret ettiren bir şarkı bu. Dünyanın güzelliklerinden, zevklerinden, neşelerinden, böylesine bir istek, böylesine kesinlikle konuşan, hayata ve insanoğluna lanetler okutan bir şarkı.

Odayı kapatıp gidiyorlar. Bu canavarların yanımda olmalarının ne kadar gerekli olduğunu anlıyorum. Yalnız kalınca toparlanıyorum, dünyam küçülüveriyor. Koskoca evren bir lokmacık oluyor. Her şey iki kırık kemik parçasından ibaret, iki pörsük kol, gözle görünmeyen bir eğenin eğelediği, ufaladığı iki kol. Yavaş bir eğeleme, ağır ağır, sesi bile duyuluyor; bu, basit bir duyu sorunu. Dişleri, kulak zarlarını törpüleyen bir acının çıkardığı ses. En ufak sinir parçalarına, en küçük kemiklerine, kanının her damlasına kadar bu acı yayılıyor. Birden yine omuzlarına doğru büzülüyorsun. Omuz eklemlerine toplanıyor bütün gövdenin ağırlığı; bu ağırlık bin kat daha artıyor. Binlerce maymun-adamın seni sardığını, asılı gövdenin çevresinde sarı dişlerini göstererek dans ettiklerini, döndüklerini görüyorsun. Sonra bunlardan biri sıçrayıp omzuna oturuyor. Arkadan bir başkası. Bütün o kıllı yaratıklar, birbiri ardınca, üzüm salkımı gibi omuzlarından sarkıyor, sarı dişlerini, ıslak diş etlerini göstererek sırıtıyorlar. Bu fazla yükü omzumdan atmak için silkinmek istiyorum. İp geriliyor, omuzlar artık dayanamıyor. Kendini olduğun gibi, güçsüz boşluğa bırakıyorsun. Artık omuzlarında eklem diye bir şey kalmamıştır, dirseklerinde de. Ancak zaman var şimdi; bitmez tükenmez bir zaman. Acılar dolu bir kaos...

***

“Sigarası yanan birini bulmak için koğuşun içinde dolaşıyorum. Baktım çoğu uykuya dalmış. Uyumayanlar da küme küme sohbette. Demek ödevlerini yapmışlar, dualarını etmişler ve huzura kavuşmuşlar. Ruhları huzura kavuşmuş. Böyle gecelerde Haydari rehinelerinin duası! Tek başınasın, yapayalnızsın. Belki yarın akşam ne burada ne de bir başka yerde olacaksın. Yok olacaksın belki. Neydin sen şimdiye kadar? Kimdin? Kimdi bütün o acayipliklere karşılık veren, seven, ilgilenen, kin güden, ya da her şeye, bütün insanoğlunun sorunlarına kayıtsız kalan, kendi kendisiyle bile yüz yüze gelmeyen bu adam?

Bu kritik anda bu adam kendi yaşamını ve anılarını yanı başında bulmakta, onlara merhaba demekte, kendi kendisiyle vedalaşmakta.

İnsanoğlunun bu çeşit karşılaşmaları üstüne çok yazılmış, çok söylenmiştir. Haydari rehinesi bu çeşit karşılaşmaların gerçek dışı, aldatıcı şeyler olduğunu söyleyecektir sana. Çok kötü eğitilen, ya da hiç eğitilmeyen günümüz insanının bu tür kendiyle karşılaşmalara dayanamayacağı kesin. Ancak ölüm karşısında kendinle karşılaşmak gücünü bulabilirsin. Ancak bu sonuncunun, bu son tanığın varlığı, bütün uzlaşma çabalarına, bütün engellere cesaretle tekme savurmak gücünü verebiliyor insana. İnsan, ne kadar basit ne kadar bilgisiz olursa olsun, böyle bir anın bilinci, yüzyılların hiçbir hikmeti, hiçbir felsefesi, hiçbir bilgisiyle kıyaslanamaz.”

***

“...Hep birden başladılar halaya... Sonra yirmisi ayrıldı baş taraftan, şapkalarını fırlattılar ha-vaya; Yaşasın Yunanistan, Yaşasın Özgürlük! diye haykırdılar, sonra müfrezenin önüne dizildiler. Öbürleri halaya devam ettiler türkü çağırıp nara atarak. Sonra ikinci yirmilik gruba geldi sıra... Anlaşmışlardı aralarında arkadaşlarının cesetlerini bize [SS] bırakmamak, kamyonlara kendileri taşımak için, yavaş yavaş, yumuşak yumuşak, incitmeden, sevgiyle, şevkatle...[ii] ”

“Şafaktan önceki karanlık karanlıkların en koyusudur.”