Yeraltında Beş Yıl Popüler

En son söyleyeceğimi ilk baştan diyeyim: Çok güzel bir kitap bu. Öncelikle, çok akıcı. Başlayınca hemen olayların içine girmekle kalmıyor, aslında tamamı kanlı canlı, gerçek birer insan olan kahramanlarla da çok hızlı bir özdeşleşme yaşıyorsunuz. Eğer siyasetle, solculukla bir ilginiz yoksa da bu kitap bir polisiye olarak gayet rahat okunabilir. Hatta şunu söylemeliyim ki, Yaşar Ayaşlı keşke bunu denese, yani keşke polisiye türünde kitaplar yazsa. Çok ciddiyim.

Yaşar Ayaşlı, muhtemelen alçakgönüllülüğünden olsa gerek, son derece ayrıntılı bir metin ortaya koymasına rağmen, belleğinin güçlü olmadığından yakınıyor. Halbuki belleğinin gücüne hayran olmamak mümkün değil. Neredeyse ay ay, randevu randevu, şehir şehir, sokak sokak yaşananları tüm ayrıntılarıyla anlatıyor. Mensubu olduğu örgütün ana şiarı sorguda çözülmemek ve hatta hiç ifade bile vermemek olduğu düşünülürse, zamanında şubede anlatmadığı ne kadar olay, kişi, eylem varsa tamamını bizimle büyük bir zevkle paylaşıyor Ayaşlı. "Bakın size o zaman anlatmadım işkenceci faşistler, şu an anlatıyorum ve ancak ben anlatmak istersem bu olayların ayrıntısını öğrenebilirsiniz" diyor sanki; en azından ben öyle okudum.

Ayaşlı'nın merkezinde yeraldığı örgüt olan TİKB, 80 öncesi sol yükselişin en önünde yer almamasına rağmen, arka arkaya indirilen darbelerle dağıtılan kitlesel yapıların çözülmeye yüz tutmasıyla birlikte ayakta kalabilmeyi belli bir dönem için başarıyor. Zaten örgütün temel varoluş amacı da o dönem için olabildiğince illegal koşullarda hayatta kalabilmek ve çok zor koşullarda yayınlayabildikleri illegal yayın organlarını düzenli olarak basıp bin türlü zorluğa karşın dağıtabilmek. Bütün kaynak ve insanlarını bunun için kullanıyorlar neredeyse. Son derece sıkı prensipleri var. Mesela darbenin ardından tüm üyelerinin yurtdışına çıkışlarını yasaklıyorlar. İllegalite kurallarına son derece katı şekilde riayet ediyorlar. Yakalanan üyelerin büyük çoğunluğu çok ağır işkenceden geçmelerine rağmen ifade vermiyor, ölümü göze alarak konuşmamayı başarıyorlar. Zaten darbeden sonra beş yıl boyunca bir şekilde ayakta kalmayı başarabilmelerinin nedeni de bu. Örgütün çökertilmesi ise, merkeze yakın düzeydeki bir kadronun itirafçı ve işbirlikçiliğe kayması, tüm bildiklerini devlete aktarması; ev ev, mahalle mahalle tüm ilişkileri yer göstererek ihbarcılığa başlamasıyla oluyor. Çok önemli militanların çatışmalarda, işkencede ve açlık grevlerinde ölmesiyle örgüt gittikçe zayıflıyor ve 1985 yılında son büyük bir operasyonla büyük bir darbe yiyor.

Ayaşlı'nın örgütü söyledikleri ve yaptıklarıyla kendi içinde tutarlı bir yapı. Son derece katı bir disiplinleri var. Zaten bir savaş örgütü olarak tasarlanmış ve buna uygun şekilde davranıyorlar. Çok küçük olmalarının da getirdiği bir avantajla hemen hemen tüm üye ve sempatizanlarının üzerinde de bir hakimiyetleri var. Sosyalizmin genel sorunları ve teorik meseleler hakkında Ayaşlı ve belki bir, iki kişi hariç kimsenin bir ilgi ve belki de pek bir bilgisi yok. Tabiri caizse "asker" olarak bulunuyorlar örgütlerinde. Üyeler, verilen görevleri en doğru şekilde yapmaya çalışan, polise düşerlerse konuşmamakla, cezaevinde de itaat etmemekle yükümlü insanlar. Ayaşlı kitabında örgütsel yapılarının aslında "sol sekter" bir çizgide olduğundan yakınıyor sonlara doğru bir yerde. Sorguda direnme ve cezaevinde uzlaşmama tavırlarının, örgütteki sorunlu yanların üzerini örttüğünü de ekliyor.

Ayaşlı, Türkiye'deki sosyalistler arası bölünme içinde Maoizmi reddedip Arnavutluk taraftarı olan ilk yapının kendileri olduğunu da özellikle vurguluyor. Bu ayrımların son derece katı ve sert biçimde yaşanmasının yanlışlığını teslim etmekle birlikte, o dönemde Arnavutluk Emek Partisi'nin "en doğru çizgiyi" savunduğunu da bir yerde yazmaktan kendisini alamamış. Dikkatimi çeken yanlardan birisi de kendileri dışındaki sol grupların ideolojik-teorik bakımdan hemen hiç ele almaması; tüm örgütleri direnme, savaşma ve devletle girdiği mücadele çerçevesinde taratışması. Bu çerçeveye göre de elekten geçebilen sadece kendi örgütleri var. Açıkçası genellikle kitle bağları düşük, küçük yapıların kendilerini merkeze koyarak yaptıkları aşırı öznel değerlendirmelerine fazlasıyla aşina olduğum için, bu da bana çok şaşırtıcı gelmedi.

Üyelerinin çoğu ölen, işkencede ve açlık grevinde sakat kalan, savundukları değerler uğruna gözünü budaktan sakınmayan bir örgütün, Türkiye tarihinin en karanlık dönemindeki hikayesini öğrenmek istiyorsanız, bu kitabı mutlaka okuyun derim. Kitapta anlatılanlar içinde, 2011 senesinde sahip olduğumuz sol bilincin ve ideolojik formasyonumuzun eleğinden geçebilecek çeşitli öğelerin hala olduğunu, benim gibi mutlulukla göreceksiniz.