Felsefe ve Marks üzerine muhtemelen içi boş kelamlar etmek isteyen bir zat olarak bu iki bölümü açalım derim. Kastım aslında Herr Marks üzerine ve onun üzerine yazanlar üzerine yazmaktır. Komünist Manifesto'dan girer Grundrisse'den çıkarız, fena mı olur?

Marks, Teori kategorisinin alt bölümü de olabilir hemen Negri'nin yanında ama ayıp olmaz mı üstada? Negri'ye bir kastım yok ama Marks, kıtayı keşfeden adam; yeri ayrı olmalı.

Felsefe bölümünde de felsefe yaparız. Aziz Yardımlı Türkçesiyle Hegel'i okumanın cefasını çektik sefasını süreriz.

Ne dersiniz?

Bugün iki çok iyi öneri geldi; ilki Güçlü'nün "Röportajlar Dizisi" önerisiydi. Bir bölüm olarak da tasarlanabilir bu.

Ardından bu öneri.

Ben kendi adıma bu sitede böyle bir kategori altinda canlı tartışmalar yapılmasını hep çok istedim. Ancak malum işin kapsamı nedeniyle, bireysel kasma ile olacak birşey değil bu. Kollektif bir faaliyet, mülayim ama süreğen bir motivasyon gerekli. Çok değil 3-4 kişi bu işe ben zaman ayırırım derse olabilir. Ben varım.

Forum'da ilgili kategoriler açıp açmama konusunda takılmaya gerek yok. İki dakikada açarız olur biter. Son derece klasik başlıklar olduğu için de garipsenecek bir tarafı yok..

Asıl mesele böyle bir kategorinin hakkını verebilir miyiz? Ben kendi adıma denemeye hazırım.

Hatta bir okuma planı önerim bile var; sakallının klasik teorisine zaman içinde illa ki geçeriz. Ancak tartışmalı eserlerinden başlamak, ilgiyi daha sıcak tutar gibi geliyor. Yaşadığımız zamanlara da daha çok uyan bir tartışma olur böylesi. Yani demek istediğim, Manifesto'nun mesala çok fazla tartışılacak bir tarafı yok..Zaten amentü niteliğinde bir eser.

Üstadın tartışmalı eserleri derken aklıma iki tanesi geliyor:

1844 ElYazmaları ve Grundrisse.

Marx'ın Elyazmalarında ele aldığı yabancılaşma (alienation) meselesini daha sonra unuttuğu söylenir. Oysa sonraki marxistler için bu merkezi kavramlardan biri olmuştur. Lukacs Tarih ve Sınıf bilinci adlı eserinde konuya döner. Sonra Lukacs Frankfurt okulunu etkiler. Yani yabancılaşma meselesi sonra epey bir tartışmayı beslemiştir. Ancak özellikle bizim sosyalist kültürümüzde hakkıyla işlenmiş bir konu değildir. Oysa kanaatimce post-modern zamanlardaki temel meselelerden biridir.

Grundrisse'de ise Marx Toplumsal Emek meselesini ele almış sanırım. Negri'nin sırf Grundrisse'i tartıştığı "Marx Ötesi Marx" adlı bir hayli hacimli bir kitabı var. Anladığımı kadarıyla bir hayli provakatif bir kitap bu..Yine yaşanılan zamanlara çok denk düşüyor..

Neyse tartışma programı sonra konuşulur..Ama bu iki kategoriyi her halükarda açalım. Dolduramazsak boş kalır..Niye doldurmadınız diye bizi dövecek olan yok nasıl olsa.

Bakarsınız hiç beklemediğimiz bir ilgi de oluşabilir.

Bence de iyi olur...

Okuma planını daha detaylıca düşünmek gerekir ama "tartışmalı" Grundrisse'le başlamak da benim için uygundur. Yeniden okumayı planlıyordum; tam üstüne gelmiş olur. Ancak bazı planlarımı bozan, 1 ay daha çektireceğe benzer bir böbrek taşım var, bir de bir tatil programım. Bu süre içerisinde nasıl program yapılır, düzenli okuyabilir miyim, ne zaman, ne şekilde dahil olabilirim bilmiyorum ama böyle bir projeye ben seve seve katılırım.

Fetekoş, geçmiş olsun. Hiç yaşamadım ama çok sancı çektirirmiş diye duyarım hep.

Marks'ı ya da Marks üzerine yazan üstadları okumanın çok fazla müşterisi olacağını sanmıyorum. Tahminim birkaç kişi arasında döndürürüz; ki yeter bence.

Ortak okumayı kastetmemiştim ama neden olmasın? Hatta Grundrisse'yle hemen başlayalım derim. Türkçesinden okuyacaksak malum iki Grundrisse baskısı var: Biri Sol Yayınlarından çıkan tüm metin, diğeri Sevan Nişanyan'ın yaptığı seçmece. İkisini beraber de götürebiliriz. Nedeni ise ikisini de okuyan, sözüne güvendiğim bir arkadaşın Nişanyan'ın çevirisinin daha iyi olduğunu söylemesi. Herneyse başlayalım da..

Aslında benim de kastettiğim bölüm bölüm, satır satır tamamen senkronize bir ortak okuma değildi.
Tamamen ayrı tellerden çalmamak için, genel bir konu seçimiydi.

Mesela sen bir taraftan Grundrisse'yi okurken ben de Negri'nin "Marx Ötesi Marx" çalışmasına bakabilirim. Bakalım Grundrisse'de Marx'ın genel teorisinden ne gibi bir farklılık görmüş, epeydir merak ediyordum.

Negri'nin Hapishanede yazdığı Devrim Zamanı adlı makale seçkisinden bir iki makale okumuştum. Onların da ana ekseni Grundrisse idi. Oldukça meraklandırmıştı yazdıkları.

Bu aralar ben de Marx hakkında okuyorum. Dün, "E" Yayınlardan çıkan Marks biyografisini bitirdim, tanıtımını ilk fırsatta yapacağım; bugün de "İthaki"den çıkan "Lenin-Tarihi Yazanlar ve Yapanlar"a başladım. Kitap, 1789-1917 arası devrimci geleneği özetleyen 620 sayfalık bir tuğla. Yaklaşık bir ay içinde bitirip Marx hakkında yazılmış dört, beş kitap daha okuyup sonbaharda başlayacağım master bitirme ödevi için seçtiğim "neoliberal ekonomik düşüncenin eleştirisi" tarzı bir çalışmaya başlayacağım.

"Mağribinin" direkt yazdıklarından ziyade yorumlayıcı niteklikteki kitapları okuyacağım. Elimden geldiğince bu çalışmaya destek veririm doğal olarak.

Teşekkür ederim, Erkan. Sayesinde akşamcı da oldum ama daha bir faydasını görmedim, bekliyoruz.

Aynı anda okumak zorunda değiliz tabii ki. Ama konu mesela Grundrisse olacaksa, çalışmaya katılanlar diğer okumaların yanı sıra Grundrisse’i de okusa ya da göz atsa daha iyi olur diye düşünüyorum.

Erkan, kesin bir biçimde Nişanyan’ın çevirisini okumayacağım. Daha önce hızlıca onu okumuştum zaten. Kitabı oluşturan defterlerin orijinal yapısı, sıralaması değiştirilmiş, eklemeler, çıkarmalar yapılmış. Şahsen benim güvenmediğim, çevirisini de pek beğenmediğim bir seçmece. Bu yüzden üzerinde fazla durmayıp Kapital’e geçmiştim. İkinci okumam, Sol Yayınlarından olacak. Bu arada açtığın başlıklar üzerine belirtmem gerekir ki, Kapital’in 2 cildini okudum henüz. Yeniden ele aldığımda, 2. cildin üzerinden geçmekle başlayıp 3. cildi iyice üzerinde çalışarak okumam lazım. Tabii bir de Kapital 4, Artı Değer Teorileri, var. Onu da Kapital’e dahil etmiş olalım.

Geçtiğimiz hafta medyada sinir bozucu bir sürü haber yayınlandı. Zaman’ın Sivas Katliamı haberi, Oral Çalışlar’ın buna yaptığı yorum, Birgün’ün Chavez değerlendirmesi, Radikal’in Honduras ve Zelaya yorumu, AGİT’in 2. Dünya Savaşı ve Stalin hakkındaki kararı vs. Aslında hepsi bildik yaveler ya, gene de en bombası, İmralı’dakinin, AİHM’ye sunduğu, Marx'tan yakınan “arzuhal”iydi. Ekonomik altyapı değerlendirmesini, sınıf mücadelesini vs. mahkum ediyor, hatta Marx’ı bilimsel olmamakla suçluyor, Kapital’in de “sermayeye karşı yazılmış en eksikli kitap” olduğunu ileri sürüyor. Ne diye bu damdan düşme, “yaldızlı” savunmayı sundu, önceden Marx’la ne ilgisi vardı, bu kendince bir itirafsa ne değeri var, amacı tahliye için Batı tarafına şirin görünmek midir, bilmiyorum. Hakkında pek bir bilgim yok bu insanın. Gene de demecinin asıl teorik üreticilerinin bolca alıcısı olduğunu, onun konuşmalarına da itibar edenlerin bulunduğunu biliyorum. Bu haberin birkaç aydın arkadaşın kafasını karıştırdığına da bulunduğum ortamda bizzat tanık oldum dün akşam. Benimse, teorik düzeyde çalışmanın ötesinde, artık bu türden bir acayipliği ciddiye almaya ne zamanım ne de gönlüm var, onu gördüm. Neyse bu çalışmadan, tecrit de etmezsek kendimizi, faydalı bir iş çıkar umarım.

Fetekoş, üçüncü cilt için bazıları en önemli cilt derler, ama ben politik iktisattan çok uzak biri olarak açık ara birinci cilt derim. Teorik güçlüklerin hepsi ilk sayfalarda (Metaların fetişizmi'nin sonuna kadar) ama sonrasını okumak rahat bence. Engels'in toparladığı hatta bazı eklemeler yaptığı diğer ciltlerde Marks'ın anlatımını bulamamak epey bir hayal kırıklığı olmuştu.

Kapital konulu bir panelde, çevirmeni Alaattin Bilgi, birinci cilt kültünü, ondan ötesini okumayanlara “Birinci cilt Marxistleri” diyerek eleştirmişti. Herkes birbirine bakıp gülmüştü

Marx, Kapital’i sondan başa doğru, burjuva ekonomi politiği tarihsel olarak eleştirdiği bölüm olan 4. ciltten (Artı-Değer Teorileri) 1. cilde doğru planlamış ve yazmış. Kugelmann’a, Engels’e, Schott’a yazdığı mektuplarında bunu belirtiyor. Engels 2. ve 3. cildi basıma hazırlamış, bu arada belki katkı da sunmuştur. Tümünü yazmış olsa bile benim için fark etmezdi açıkçası Erkan. Engels’in anlatımını da severim. Bir dahaki sefere daha dikkatlice okurum, bakalım ayırt edebilecek miyim katkılarını.